Een interview met Loet van den Bosch, woonbootbewoner op het Borneo-eiland
Loet, jij woont op een woonboot aan de Borneokade. Jullie hebben een Home Energy Management System geïnstalleerd op de boot. Kun je uitleggen wat een HEMS is?
Loet: Als je zonne-energie hebt, kun je met dit systeem die stroom veel slimmer gebruiken. Je ziet waar de stroom heengaat, of de stroom gebruikt wordt om de accu’s (batterijen) te vullen, voor de warmtepomp, voor de auto of bijvoorbeeld voor teruglevering aan het net. Je kunt dat sturen. Zo kun je ook pieken ontlasten of de accu’s vullen op momenten dat de elektriciteit goedkoop is.
Hoe kwamen jullie ertoe om HEMS te gaan gebruiken? Zagen jullie het als extra kans?
Loet: Wij zijn altijd wel iets aan het bouwen en dit in combinatie met een thuisbatterij was een leuk knutselwerkje. Langzaam maar zeker hebben we het uitgebouwd. We zijn gestart met 600 watt, nu kunnen we 15 kilowatt ‘heen en weer duwen’.
Ik had eigenlijk eerst moeten vragen wat jullie allemaal in huis hebben aan energiebesparende en energieopwekkende apparaten.
Loet: We hebben 28 zonnepanelen op het dak. Die stroom gaat naar het huis, de accu’s of het net, met omvormers. In de ‘Home Assistant’ hebben we een monitor, daarop kunnen we zien waar de stroom naar toegaat. Sommige apparaten hebben nog een apart metertje, die kunnen we precies volgen op het scherm. Voor andere apparaten is dat globaler. Ik kan bijvoorbeeld zien dat de boiler aangaat en hoeveel hij vandaag heeft gebruikt om warm water te maken en te bewaren.
Was het veel werk om al jullie apparaten in de Home Assistant te krijgen?
Loet: Het valt wel mee. Ik ben natuurlijk wel zelf gaan uitzoeken hoe ik alles kon aansluiten en kon laten communiceren. Maar daarna hoef je er niet meer veel aan te doen. Dan voeg je de apparaten toe en zeg je waar ze op moeten reageren, daarna zijn geprogrammeerd.
Voor wie is HEMS interessant? Moet je bijvoorbeeld zonnepanelen en thuisbatterijen hebben?
Loet: Hoeft niet. Met dit systeem kun je, om te beginnen, ook gewoon kijken, je stroominzicht vergroten. Met een P1-metertje in je meterkast kun je al zien hoeveel stroom je verbruikt per apparaat. Dan zie je bijvoorbeeld de apparaten die de hele dag stroom vreten, terwijl je ze niet gebruikt. Die kun je dus uitzetten. Natuurlijk, als je zonnepanelen hebt, ga je er meer mee werken want dan zie je hoeveel stroom er wordt opgewekt. Je kunt je verbruik er dan op afstemmen. Met accu’s en een warmtepomp wordt het een heel handig systeem. Je kunt er dan mee ‘spelen’.
Bespaart dit systeem jullie energiekosten?
Loet: De boot is ons huis en we hebben ook een Airbnb. Ons huis is all electric, we hebben geen gasaansluiting, geen warmtenet, we koken elektrisch. We gebruiken dus veel elektriciteit en we hebben soms pieken. De zonnepanelen, de accu’s en dit HEMS zorgen voor een betere balans tussen wat we zelf opwekken en wat we van het net afnemen.
Dit lijkt wel de toekomst, zeker voor woonboten.
Loet: Veel woonbooteigenaren kijken naar dit systeem. De overbelasting van het net maakt dit soort systemen ook interessant, we moeten meer op eigen energie kunnen draaien.
Waren er onverwachte ontdekkingen of besparingen die je zonder HEMS niet bedacht zou hebben?
Loet: Daar ben je zeker meer mee bezig. Omdat je ziet wat er gebeurt, ben jemeer bewust van je verbruik. En je ziet wanneer er iets fout gaat, bijvoorbeeld een lek in de boiler waardoor er warm water weglekt. Je hebt een goede informatievoorziening voor je huis.
Zijn er ook nadelen of zaken waar je wel op moet blijven letten?
Loet: We groeien in stroomgebruik terwijl onze omvormers al wat ouder zijn. Die kunnen de stroomlevering nauwelijks meer aan en daarom klappen ze er af en toe uit voor 30 seconden. We moeten ook grotere omvormers toepassen.
Een woonboot is natuurlijk niet het standaardhuis. Er zijn veel boten hier in de wijk. Zijn er voor woonboten specifieke uitdagingen of kansen met dit systeem?
Loet: Een ding is wel dat je met een luchtwarmtepomp meer vochtproblemen krijgt als de buitenunits op de boot staan. Op boten is het vochtiger, meer condens. En voor de rest…. rondom het water werken met dit soort spullen vraagt meer voorzichtigheid, verder is er weinig verschil.
Hebben jullie gebruik gemaakt van subsidies of regelingen?
Loet: We hebben voor één omvormer subsidie gekregen. De accu’s hebben we zelf gebouwd, dus daar kregen we geen subsidie op, dat was toen ook nog niet ingevoerd. We hebben subsidie gekregen toen we van het gas losgekoppeld werden. En ook voor de warmtepomp kregen we subsidie.
Als een buurman met zonnepanelen tegen jou zegt ‘dat HEMS is niks voor mij, te veel techniek, te moeilijk’. Wat zou jij dan tegen hem zeggen?
Loet: een zonnepaneel met een omvormer is niet heel veel gedoe, ze zitten tegenwoordig vaak onder de panelen. Je hoeft ze niet meer zelf op te hangen. Bij veel omvormers zit zo’n managementsysteem er gewoon bij. En daarnaast heb je ook open source systemen zoals wij ook gebruiken. ‘ Home Assistant’ is de server die we gebruiken, gewoon open source. Dat betekent dat je er niet voor hoeft te betalen. Behalve als je dingen erbij wilt waar mensen extra aan gewerkt hebben.
Er zijn dus gratis opties en mensen kunnen het dan gewoon proberen? En soms is het al ingebouwd?
Loet: Het zit bij je omvormer óf je kiest voor een apart systeem. Als je een cloud basis van een apparaat neemt, dat kost dat iets. Bij sommige systemen heb je een kastje nodig,. Als je het ingewikkelder wilt maken krijg je hostingkosten. Wij hebben hier een oud computertje waar de hele besturing op draait. Maar als jij dat computertje niet wil hebben staan, dan zit je aan de cloud vast.
Dus technisch aangelegde mensen kunnen HEMS zelf installeren op een kleine computer. Maar er zijn dus ook diensten die de installatie voor je doen, dat kost dan een paar honderd euro? Zijn er nog andere opties?
Loet: Je kunt ook kant en klare home assistents kopen op een kleine computer. Kost ongeveer 150 euro. Dat is natuurlijk heel gemakkelijk.
Zijn er nog dingen die je hier zou willen toevoegen, lopende experimenten?
Loet: We hebben de windmolen gekoppeld, maar dat werkte niet goed. We gaan nu een lucht-lucht-lucht warmtepomp in de Airbnb installeren om de grote warmtepomp te ontlasten, die moet nu soms aanspringen voor een kleine ruimte. Ik hoop dat dat gaat werken.
Hoe zie jij de toekomst van het energiesysteem voor de woonboten en misschien ook voor de woonhuizen hier in de wijk? Gaat zo’n HEMS helpen?
Loet: We gaan meer opgewekte energie zelf behouden in de wijk, daar moet je zelf meer voor doen. Zet hier een grote accu neer, al die kleintjes is wel een beetje een gedoe.
